Zakład Ekologii Środowisk Wodnych i Lądowych

 

Pracownicy Zakładu:

Prof. dr hab. Krzysztof W. Opaliński, dr Dariusz Bukaciński, dr Monika Bukacińska, mgr Arkadiusz Buczyński

W skład zakładu wchodzą: Laboratorium Ekologii Behawioralnej i Ewolucyjnej oraz Pracownia Hydrobiologii i Ochrony Wód

 

     W zakładzie prowadzone są badania dotyczące  czynnej ochrony i ekologii populacyjnej, behawioralnej i ewolucyjnej ptaków wodnych i błotnych, badania mechanizmów wewnętrznej regulacji  populacji zwierząt (konkurencja wewnątrzgatunkowa  i międzygatunkowa) oraz badania nad przepływem energii przez organizmy, populacje i ekosystemy.

      Badania nad czynną ochroną i badania z zakresu ekologii populacyjnej, behawioralnej i ewolucyjnej prowadzone są na ptakach wodnych i błotnych, głównie mewowcach Lari, które zasiedlają wyspy i piaszczyste ławice w korycie rzeki na środkowym fragmencie doliny Wisły między Dęblinem a ujściem Pilicy. Obecnie pracownicy zakładu koncentrują się wokół zagadnień związanych z: (a) kosztami reprodukcji, taktykami rozrodczymi i strategiami życiowymi przy różnych warunkach siedliskowych i populacyjnych; (b) wzajemnymi relacjami między strukturą socjalną kolonii (populacji) a obecnością alternatywnych i altruistycznych zachowań rozrodczych (kopulacje i zapłodnienia poza parą, pasożytnictwo lęgowe, adopcje piskląt itp.), (c) uwarunkowaniami proporcji płci w lęgach. Długoterminowym celem badań w koloniach mewy siwej jest poznanie taktyk rozrodczych i strategii życiowej ptaków żyjących w mocno niestabilnym środowisku, gdzie sukces lęgowy w dużym stopniu ograniczany jest przez czynniki środowiskowe (np. wezbrania Wisły). Badania wykorzystują, obok wyników prac terenowych, rezultaty laboratoryjnych technik molekularnych, w tym identyfikację płci ptaków techniką PCR. Poza wyżej przedstawionymi badaniami corocznie prowadzony jest też monitoring rozmieszczenia i liczebności lęgowych ptaków wodno-błotnych koryta rzeki oraz we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków (OTOP) czynna ochrona lęgowisk i lęgów zagrożonych gatunków ptaków koryta rzeki, w tym: mewy siwej, mewy czarnogłowej, rybitwy białoczelnej, rybitwy rzecznej oraz sieweczki obrożnej i sieweczki rzecznej. W badaniach i ochronie czynnej mew i rybitw udział biorą studenci Ochrony Środowiska w ramach zajęć terenowych lub zbierania materiałów do prac licencjackich i magisterskich.

     Kolejnym kierunkiem prowadzonych badań jest konkurencja wewnątrzpopulacyjna ryb (gupiki  Poecilia reticulata) i slimaków (Achatina achatina) w warunkach laboratoryjnych – wpływ tej konkurencji na wzrost i zróżnicowanie wielkości osobników oraz na ich sukces reprodukcyjny. Zagadnienia konkurencji międzygatunkowej badane są na przykładzie organizmów planktonowych Zalewu Wiślanego. W badaniach nad konkurencją stosowane są metody bioenergetyczne, podobnie jak w badaniach nad przepływem energii przez ekosystemy – ekosystem Wisły środkowej i ekosystemy fiordów spitsbergeńskich (Arktyka).

W przypadku Wisły celem badań jest ocena roli utworów piaszczystych – wysp, plaż, łach - w procesie samooczyszczania wód Wisły na odcinku warszawskim, czyli utylizacji zanieczyszczeń trafiających do wód rzecznych w formie materii organicznej. Rzeczne utwory piaszczyste są wydajnymi „oczyszczalniami” wody:  organizmy żyjące w wodzie interstycjalnej pomiędzy ziarnami piasku   zużywając jako pokarm transportowaną przez wodę materię organiczną odgrywają istotną rolę w procesie samooczyszczania rzeki. Badania te i pomiary trwają od roku 2008, (projekty MNiSW Nr N 304 03 442 33 i N N304 347439 oraz projekty UKSW -  np. UmoPBF-32/16 , Umo  PBF-17/17). Są to comiesięczne pomiary przepływu energii (zużycia tlenu: całkowitego, biotycznego, abiotycznego  i produkcji pierwotnej netto i brutto) na przekroju od toni wodnej poprzez plażę pod wodą, plażę mokra i plażę suchą. Otrzymane wyniki wskazują, jaką rolę odgrywają w procesie samooczyszczania wody wymienione elementy ekosystemu Wisły. Wyniki te są wyrażane w kilogramach materii organicznej zredukowanej do ditlenku węgla i wody lub/i  w jednostkach energii lub w pieniądzach – jako „usługi i dobra ekosystemu”.

Aktualnie prowadzone projekty

  • Czynna ochrona kolonii lęgowych mew na wyspach środkowej Wisły: ocena skuteczności instalowania ogrodzeń elektrycznych jako bariery przed presją drapieżnych ssaków - badania własne 2017-2018 (Umowa UmoPBF-5/17), dr Dariusz Bukaciński i mgr Arkadiusz Buczyński
  • Proporcja płci w lęgu i strategie rozrodcze u mewy siwej w niestabilnym środowisku: powtórzone zniesienia - badania własne 2017-2018 (Umowa UmoPBF-16/17), dr Monika Bukacińska
  • Czynna ochrona zagrożonych gatunków awifauny wysp na obszarze OSOP Dolina Środkowej Wisły – kontynuacja projektu współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko (POiŚ) o numerze POIS.05.01.00-00-325/10.00 oraz dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, która polega na utrzymywaniu w latach 2016-2020 efektów ekologicznych powyższego projektu, dr Monika Bukacińska, dr Dariusz Bukaciński i mgr Arkadiusz Buczyński, we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków (OTOP).
  • Rola plaż i łach piaszczystych w procesie samooczyszczania się wód na warszawskim odcinku Wisły -  badania własne. (Umowa UmoPBF-17/17)-  prof. K.W.Opaliński.

 

Zajęcia prowadzone przez pracowników zakładu

Wykłady obowiazkowe:

Biogeografia - Dr Monika Bukacińska

Fizjologia roślin i zwierząt (WF-OB-FRZ) – prof. K. W. Opaliński (studia II stopnia, rok I)

Metody molekularne w ekologii i ochronie przyrody (wykład) - Dr Monika Bukacińska

Powstanie i organizacja życia na Ziemi WF-OB-POZZ - prof.  K.W.Opaliński (studia I stopnia, rok I)

Życie morza (WF-OB-ZYM) - prof.  K. W. Opaliński (studia II stopnia, rok II)

 

Wykłady monograficzne

Biologia i ekologia Bałtyku (WF-OB-EOBA) - prof.  K. W. Opaliński (studia II stopnia, I i II rok)

Zagrożona fauna w Polsce i na świecie (wykład monograficzny) - Dr Dariusz Bukaciński

 

Konwersatoria:

Aktywna ochrona gatunkowa (wyjazd terenowy) - Dr Dariusz Bukaciński

Badania ekologii i behawioru ptaków w celu ochrony gatunkowej. Metody terenowe ( wyjazd terenowy) - Dr Monika Bukacińska 

Obcy najeźdźcy: wpływ na faunę i florę krajową - Dr Dariusz Bukaciński

 

Ćwiczenia:

Antropopresja a bioróżnorodność - Dr Dariusz Bukaciński

Czynne działania w ochronie gatunków i siedlisk. Teoria i praktyka - Dr Dariusz Bukaciński

Ekologia - Dr Monika Bukacińska

Metody molekularne w ekologii i ochronie przyrody - Dr Monika Bukacińska

 

Seminaria:

Biogeografia ekologiczna (seminarium licencjackie) - Dr Monika Bukacińska

Fauna środowisk wodnych i błotnych: biologia, ekologia, ochrona (seminarium licencjackie) - Dr Dariusz Bukaciński

Biologia i ekologia ekosystemów wodnych (WF-OB-SMBE) - prof. K. W. Opaliński  (seminarium magisterskie, studia II stopnia, I i II rok)

 

Studia podyplomowe

Studia podyplomowe Monitoring Środowiskowy i Mediacje w Konfliktach Ekologicznych, cykl zajęć Monitoring Jakości Wód Płynących  (WF-P-MSMK-MWP) - prof. K. W. Opaliński

 

Zajęcia w językach obcych

Bird ecology and conservation (wykład i ćwiczenia terenowe)  - Dr Monika Bukacińska


Czym możemy się pochwalić:

  • W ostatnim czasie dwie nasze magistrantki dostały się na studia doktoranckie: Patrycja Słodownik (SGGW) i Małgorzata Sandzewicz (UW);
  • Mamy terenową stację badawczą w Kobylnicy nad Wisłą;
  • Mamy pracownię badań molekularnych.

 

 

 

 

 

Polski